ISTLLbul

2010 yılı, Avrupa Kültür Başkentleri etkinlikleri açısından olağanüstü olacak. İlk defa organizasyon sorumluluğu Avrupa Birliği sınırlarının dışında olan bir şehre − İstanbul’a − geçecek.

Geçmişte Roma, Bizans ve Osmanlı İmparatorlukları'nın başkenti olan İstanbul, 15 milyonu geçen nüfusu ile Avrupa ve Asya kıtaları arasında köprüdür. Günümüzde İstanbul, Avrupa Birliğine girmeye çabalayan Türkiye'nin ve tüm Balkanlar’ın ekonomik ve kültürel hayatının cazibe merkezidir. Bu, iki kıtanın, geleneksel ile çağdaşın benzersiz bir bileşimidir.

Coğrafi uzaklığa ve farklı tarihsel ve kültürel miraslara rağmen İstanbul ve Tallinn, Estonya ve Türkiye arasında pek çok ortak nokta vardır.

İstanbul ve Tallinn – benzeyen kaderleri

Karadeniz'e kıyısı bulunan İstanbul ve Baltık deniz'indeki Tallinn deniz ticaretinin önemli limanları olmalarından dolayı her daim sahip olunmak istenen yerlerdi. Nasıl, Hansa Yolu’ndaki Tallinn yüzyıllar boyunca Danimarka, Almanya, İsveç ve Rus güçlerinin kontrolü altında idiyse, İpek yolundaki İstanbul da, eski adı ile Konstantinopolis, acılarla dolu birçok savaş gördü.

İstanbul, şehrin kurucusu Roma İmparatoru Konstantin’den bu yana Romalılar, Bizanslılar, Latinler, Osmanlılar, İngilizler ve sonunda Türkler tarafından yönetildi. Araplar, Venedikliler, Genoalılar, Bulgarlar, Ruslar, Haçlılar ve diğer birçok ulus da bu şehri ele geçirmek istedi.

Dil birliği

Bir Estonyalı, dil eğitimi almadan Türkçeyi kullanamaz ama gramer benzerlikleri sayesinde (mesela ismin halleri ve fiil çekimleri kullanılması) biraz anlayabilir. Hem Estonca hem de Türkçe, Ural-Altay dil ailesine aittirler. Bu dil ailesinde bütün Fin-Ugor ve birçok Orta-Asya dilleri bulunmaktadır.

Estonca ve Türkçede benzer tınılar ve aynı anlamı taşıyan kelimeler bulabiliriz: olema – olma, unustama – unutma, ütlema – ötme, kartma – korkma vs. İsimlerde de benzerlikler mevcuttur: Meelike – Melike, Märt – Mert, Kaja – Kaya, Kadri – Kadri, Ulvi – Ulvi, Meelis – Melis, Selma – Selma, Eda – Eda.

Şaşırtıcı kültürel olgular

Türkiye'nin en yüksek tepesi Ağrı Dağı’na (5137 m) 9 Ekim 1829'da tırmanan kişinin Tartu Üniversitesi Rektörü Friedrich Parrot olduğunu ve bu tırmanışla dünyada ilk kez bir insanın 5000 metrenin üzerindeki bir dağın zirvesine tırmanmayı başarabildiğini biliyor muydunuz? Bu tırmanış aynı zamanda Estonya dağcılık geleneğinin temelini oluşturmuştur.

16 Mart 2008’de Estonya’nın Türkiye’deki Büyükelçiliği tarafından organize edilen ilk Anadolu Kayak Maratonu Türkiye’nin klasik kayak maratonu geleneğinin başlangıcıydı. Onur konuğu da Estonya’nın Başbakanı Andrus Ansip’ti.

Bunları biliyorsanız da, 1946–51 döneminde Ankara Üniversitesi’nde çalışan Eston bilim adamı fizikokimyacı Adolf Parts’ın Türkiye'de fizikokimya eğitiminin temelini attığını ve Estonya’nın 1929–32 yıllarındaki İstanbul fahri konsolosu Ernst Weberman’ın Balıkçılık Enstitüsü’nün kurucularından olduğunu bilmiyor olabilirsiniz.

ISTLLbul – Tallinn İstanbul’da

Estonya, 2010 yılında İstanbul’da düzenlenecek Estonya’nın kültür yılı ISTLLbul (telaffuz: istallinnbul) etkinliğinde İstanbul’a Estonya’nın en iyi kültürel örneklerinden çeşitli etkinlikler sunacak. Umarız ki bu durum Türkiye’nin 2011 Avrupa Kültür Başkentleri Tallinn ve Turu’da bulunmasına vesile olur.
ISTLLbul kapsamında 2010 yılında gerçekleşecek önemli etkinliklerden biri; 7 Haziran’da İstanbul müzik festivalinde dinleyicilerle buluşacak. Eston ve Türk müzisyenlerin beraber vereceği konseri Estonya Filarmonik Oda Korosu ile Borusan Senfoni Orkestrası Tõnu Kaljuste yönetiminde icra edecek.

Estonyalı besteci Arvo Pärt ve eserlerine saygı çerçevesindeki bu konserde, sanatçının İstanbul için yazdığı yeni bir bestenin dünya prömiyeri gerçekleşecek. Bu beste, Tallinn 2011 ve İstanbul 2010 Avrupa Başkentlerinin ortak talebi sonucu yapıldı. Konserde aynı zamanda sanatçının 75’inci doğum yıl dönümü kutlanacak.

Bunların dışında İstanbul 2010 izleyicileri, Eston animasyonuna, öğrenci tiyatrosuna, senfonik müziğe, Eston ve Türk caz müzisyenlerin beraber vereceği konsere ve tabi ki geleneksel Eston saunasına ve yaz dönümü kutlamalarına katılabilecekler. Spor sevenler 7 Şubat’taki üçüncü Anadolu Kayak Maratonu’nda kendilerini test edebilirler.
Başka bir ifade ile – Tallinn ve İstanbul, Estonya ve Türkiye arasında tarihten günümüze kadar birçok ilişki bulunmaktadır. Yalnızca ortak tarihimizi tanıyarak, birbirimizin kültürünü öğrenerek ve anlayarak iki ülke ve milletin işbirliğinde saklanan imkânları ve geleceği öngörebiliriz.

* ISTLLbul: IST İstanbul Atatürk Havalimanı’nın uluslararası kodudur;
TLL Tallinn Lennart Meri Havalimanı’nın uluslararası kodudur.